Theo TS Phạm Công Hiệp, Khoa Kinh doanh và Quản trị, Đại học RMIT Việt Nam, một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất đối với người dạy là chuẩn bị bài giảng hội tụ đủ ba yếu tố của sự “hiện diện trực tuyến”, gồm người dạy, yếu tố xã hội và nhận thức.

Hiểu đúng về “học trực tuyến”

TS Hiệp cho rằng, để dạy và học trực tuyến hiệu quả, trước tiên cần hiểu đúng về khái niệm “học trực tuyến”. Đây là phương thức học thông qua máy vi tính hay thiết bị thông minh được kết nối mạng internet. Trên nền tảng này, người học và người dạy kết nối với nhau qua các phần mềm gọi thoại (voice call), hình thoại (video call) để trao đổi trực tiếp, chia sẻ các tài liệu học tập, giải đáp các vướng mắc mà người học đang gặp phải,...

Hình thức học trực tuyến có ưu điểm lớn là người học có thể truy cập những nội dung học bất kỳ thời gian nào, ở bất cứ đâu một cách dễ dàng. Bài giảng được phát trực tiếp để người học có thể tham gia ngay tại thời điểm đó, đồng thời được ghi hình lại để làm tài liệu sử dụng khi cần. Qua đó, giúp người học bắt kịp chương trình khi không thể trực tiếp đến lớp, hoặc có thể xem lại bài dễ dàng nếu chưa theo kịp bài giảng.

Tuy nhiên, ngoài ưu điểm, học trực tuyến cũng bộc lộ một số nhược điểm như người học không được ai nhắc nhở cũng như không có thời gian biểu cụ thể để tuân theo. Điều này có thể khiến người học mất tập trung nếu bản thân họ chưa biết tự kỷ luật hay chưa có kỹ năng sắp xếp thời lượng học tập và thứ tự ưu tiên.

Bên cạnh đó, thay vì đến lớp đến trường, người học sẽ ở nhà hoặc đến các điểm công cộng có kết nối internet. Hệ quả là, môi trường học thiếu ổn định do bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài như tốc độ đường truyền kém, âm thanh không rõ, hình ảnh không đủ chất lượng, khiến việc truyền tải, tiếp nhận kiến thức bị gián đoạn và không đạt được hiệu quả tối đa.

Một nhược điểm khác của việc học trực tuyến là thiếu sự tương tác trực tiếp giữa người học với nhau và giữa người học với người dạy. Thiếu cảm quan về hành vi, chuyển động của khuôn mặt và cơ thể dẫn đến việc truyền đạt thông tin, kiểm tra mức độ tiếp nhận thông tin và các hoạt động nhóm có thể khó khăn hơn so với lớp học truyền thống. Học trực tuyến cũng có thể bất lợi với một số môn học đòi hỏi phải có người hướng dẫn thực hành trực tiếp trên máy tính và cần những phần mềm hay thiết bị chuyên dụng để tiến hành.

Tuy nhiên, trong tình hình dịch bệnh như hiện nay, không thể phủ nhận rằng việc dạy và học trực tuyến đang là lựa chọn tối ưu với ngành giáo dục, không chỉ ở Việt Nam mà tại nhiều quốc gia khác trên thế giới.

Hội tụ đủ ba yếu tố “hiện diện trực tuyến”

TS Hiệp chia sẻ, để khắc phục vấn đề thiếu tính tương tác trực quan và cảm quan trong lớp học trực tuyến, người dạy nên chuẩn bị bài giảng hội tụ đủ ba yếu tố của sự “hiện diện trực tuyến. Đó là:

Hiện diện người dạy liên quan tới việc tạo ấn tượng với người học qua chia sẻ thông tin về tính cách hay sở thích cá nhân trước buổi học đầu tiên cũng như phong thái dạy thể hiện cá tính riêng. Người dạy phải đóng vai trò kiến tạo và kết nối người học với nhau thông qua các hoạt động bổ trợ, cách đặt câu hỏi nhóm, cung cấp phản hồi cả trực tuyến và sau lớp học. Người học cũng sẽ dễ kết nối và hứng thú hơn với bài giảng nếu họ hiểu và đón nhận tính cách cũng như biểu cảm của người dạy trực tuyến.

Hiện diện yếu tố xã hội giúp người học trực tuyến kết nối và có cảm xúc với cả nhóm, tạo sự hiện diện tương tự như ngoài đời thật nhờ tương tác, thảo luận qua tính năng đàm thoại, nhắn tin trực tiếp trên nền tảng dạy học, hay thậm chí là tạo nhóm thảo luận trực tuyến ngay giữa bài giảng.

Hiện diện nhận thức là kết nối bài giảng trực tuyến với những kiến thức sẵn có của người học, giúp người học kiến tạo thông tin và tri thức mới thông qua các hình thức trắc nghiệm, kiểm tra kiến thức ngay trong bài giảng, trả lời câu hỏi qua hình ảnh, âm thanh hay tin nhắn.

Học trực tuyến có hiệu quả cần sự tự giác của người học
Người học cần chuẩn bị đầy đủ thiết bị, phương tiện khi học trực tuyến. Ảnh: Internet

Kiến tạo “hiện diện trực tuyến” sẽ tạo ra môi trường học trong đó người học cảm nhận được người thật và giao tiếp thật, sự hiện diện của bản thân người học cũng được quan tâm. Điều này giúp người học kết nối với thầy cô và bạn học như trong môi trường thực.

Ngoài ra, để chuẩn bị tốt cho việc học trực tuyến, người dạy cần chuẩn bị chi tiết các hoạt động, tài liệu hỗ trợ trước, sau bài giảng nhằm giúp người học nắm được chủ đề trước khi tham gia buổi học và ôn tập lại kiến thức sau đó. Đồng thời, kiểm tra, sử dụng các thiết bị giảng dạy, tài liệu buổi học xem có tương thích với phần mềm giải dạy trực tuyến không. Nên giảng bài trong phòng học chuyên dụng, có không gian yên tĩnh, đầy đủ trang thiết bị. Bố trí máy ghi hình và máy ghi âm di động để người dạy có thể thoải mái di chuyển đến bảng viết, nhằm giải thích những vấn đề phức tạp, giúp người học có thể cảm nhận được cử động của người dạy thay vì chỉ thấy được khuôn mặt cận cảnh.

Đối với người học, cần chuẩn bị đầy đủ thiết bị hỗ trợ việc học như máy tính, các phần mềm cần thiết, thiết bị ghi hình, thiết bị hội thoại để tham gia lớp học trực tuyến. Đặc biệt, nên truy cập bằng đường truyền internet tốc độ cao để có thể đạt hiệu quả tối đa khi học. Ngoài ra, người học cần chuẩn bị tất cả những thứ cần thiết khác như nước uống, bút, sổ ghi chép để tránh di chuyển; tìm không gian phù hợp không bị ảnh hưởng bởi yếu tố ngoại cảnh; trang phục phù hợp, phản hồi khi được yêu cầu trả lời, chủ động tham gia thảo luận trong phòng thoại khi được nêu tên;...