Não thức dậy sau giấc ngủ như thế nào

Não bộ tỉnh táo thể hiện một mô hình hoạt động điện đặc trưng: khi được ghi lại bởi các cảm biến gắn trên da đầu, nó trông giống như một đường gấp khúc gồm các đỉnh dày đặc và sát nhau. Mô hình này bề ngoài cũng giống như mô hình trong giấc ngủ chuyển động mắt nhanh (REM), khi người ngủ có thể gặp các giấc mơ sống động. Ở hầu hết các giai đoạn ngủ ngoài REM (từ ngủ nhẹ đến ngủ sâu), các đỉnh sóng điện não đều cao hơn.

Các nhà khoa học đã biết rằng những dấu hiệu 'thức dậy' xuất hiện vào những thời điểm khác nhau ở các vùng não khác nhau, nhưng các kỹ thuật chụp ảnh thông thường không cho phép khám phá những mô hình này trên một thang thời gian chính xác.

Để hiểu rõ hơn về quá trình tỉnh giấc, nhà thần kinh học Francesca Siclari tại Viện Khoa học Thần kinh Hà Lan và các cộng sự đã nghiên cứu 20 người khi họ tỉnh dậy từ giấc ngủ. Hoạt động não của mỗi người được ghi lại qua 256 cảm biến gắn trên da đầu. Một số lần thức dậy diễn ra tự nhiên, số khác nhờ chuông báo thức.

Các cảm biến cho phép nhóm nghiên cứu phân tích hoạt động não theo từng giây. Sử dụng các thuật toán toán học và mô hình hóa, họ còn tái hiện chính xác hoạt động này xảy ra ở đâu trên bề mặt não bộ.

Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng tín hiệu thần kinh tỉnh giấc lan dần từ trước ra sau khi một người thức dậy sau giấc ngủ REM. Tuy nhiên, trong các giai đoạn ngủ ngoài REM, mô hình này đầu tiên xuất hiện tại một "điểm nóng" trung tâm sâu trong não rồi mới lan theo hướng từ trước ra sau như được quan sát trong giấc ngủ REM.

Theo nhà thần kinh học Rachel Rowe từ Đại học Colorado Boulder, sự khác biệt này có thể giải thích tại sao những người tham gia báo cáo họ cảm thấy ít buồn ngủ hơn khi thức dậy từ các giai đoạn ngủ ngoài REM so với khi thức dậy từ giấc ngủ REM, dù chưa rõ nguyên nhân sâu xa.

“Điều đáng ngạc nhiên là mẫu hình này lại xuất hiện nhất quán ở mọi lần tỉnh giấc và còn liên quan đến các yếu tố chủ quan như giai đoạn giấc ngủ và cách thức bị đánh thức,” Siclari cho biết.

Siclari hy vọng rằng có thể ứng dụng các kết quả từ nghiên cứu mới để giúp điều trị các rối loạn giấc ngủ như mất ngủ. “Khi biết chính xác hoạt động não diễn ra như thế nào trong một lần tỉnh giấc bình thường, chúng ta có thể so sánh nó với các lần tỉnh giấc bất thường”, bà nói.

Rowe cũng đồng ý rằng kết quả này có thể hữu ích cho những người bị khó ngủ. Quá trình tỉnh giấc ở một số người có thể bị rối loạn hoặc gặp vấn đề, ngay cả khi quá trình đi vào giấc ngủ của họ vẫn bình thường, bà nhận xét. Hiểu rõ hơn về não bộ khi tỉnh giấc có thể mở ra “một hướng tiếp cận hoàn toàn mới để điều trị cho người bệnh”, bà bổ sung.

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Current Biology.