Nắng nóng cực đoan khiến cơ thể lão hóa nhanh như hút thuốc hay uống rượu

Tiếp xúc với sóng nhiệt hay nắng nóng cực đoan, đặc biệt trong nhiều năm, gây căng thẳng cho các các bộ phận trong cơ thể và có thể dẫn đến tử vong nhưng “việc phát hiện sóng nhiệt khiến cơ thể lão hóa nhanh là điều bất ngờ,” Paul Beggs, nhà khoa học sức khỏe môi trường tại Đại học Macquarie (Sydney, Úc), nhận xét.

Tuổi tác không đơn thuần là kết quả của thời gian. Nhiều nghiên cứu trước đây đã chỉ ra những yếu tố như căng thẳng môi trường, xã hội, di truyền và các can thiệp y tế có thể thúc đẩy những thay đổi sinh lý liên quan đến lão hóa. Những thay đổi này làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, ung thư, tiểu đường và sa sút trí tuệ.

Để tìm hiểu tác động lâu dài của sóng nhiệt (được định nghĩa là nhiều ngày liên tiếp có nhiệt độ cao hơn mức bình thường) lên quá trình lão hóa, nhóm nghiên cứu đã phân tích dữ liệu khám sức khỏe từ năm 2008 đến 2022. Trong thời gian này, Đài Loan trải qua khoảng 30 đợt sóng nhiệt. Họ sử dụng kết quả các xét nghiệm y tế – bao gồm chức năng gan, phổi, thận, huyết áp và tình trạng viêm – để tính “tuổi sinh học”, sau đó so sánh tuổi sinh học này với nhiệt độ tích lũy mà từng người có khả năng tiếp xúc, dựa trên địa chỉ nơi ở trong hai năm trước mỗi lần khám.

Kết quả cho thấy: càng trải qua nhiều sóng nhiệt, cơ thể càng lão hóa nhanh. Cụ thể, cứ mỗi mức tăng 1,3 °C so với mức bình thường mà một người phải chịu, thì đồng hồ sinh học trung bình tăng thêm khoảng 0,023–0,031 năm.

Con số này thoạt nhìn có vẻ nhỏ nhưng nó tương đương với tốc độ đẩy nhanh lão hóa của hút thuốc hoặc uống rượu thường xuyên. Ngoài ra, "xét về lâu dài và trên quy mô dân số, nó mang lại những hệ lụy đáng kể cho sức khỏe cộng đồng,” theo Cui Guo, nhà dịch tễ môi trường tại Đại học Hong Kong, trưởng nhóm nghiên cứu.

Những người lao động chân tay và cư dân vùng nông thôn chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, có lẽ vì ít có điều kiện sử dụng điều hòa. Tuy vậy, nghiên cứu cũng phát hiện một điểm tích cực: tác động của sóng nhiệt lên lão hóa có xu hướng giảm trong 15 năm theo dõi. Nguyên nhân chưa rõ ràng, nhưng Guo cho rằng việc cải thiện khả năng tiếp cận các thiết bị làm mát có thể đóng vai trò nhất định.

Dẫu vậy, “thông điệp rõ ràng là: sóng nhiệt khiến cơ thể bạn già đi nhanh hơn bình thường, và đó là điều chúng ta nên tránh,” Alexandra Schneider, nhà dịch tễ môi trường tại Helmholtz Munich (Đức), nhận định.

Năm 2023, một nghiên cứu tại Đức phát hiện nhiệt độ không khí cao hơn có liên quan đến nhiều dấu ấn biểu sinh [những thay đổi hóa học hoặc cấu trúc trong DNA và protein]của quá trình lão hóa. Tương tự, một nghiên cứu trên hơn 3.600 người cao tuổi ở Mỹ cũng kết luận nắng nóng cực đoan làm cơ thể lão hóa sớm hơn, dựa trên phân tích các chỉ thị DNA.

Nghiên cứu mới nhất này tập trung vào tác động của việc tiếp xúc lâu dài với sóng nhiệt. Điều này đặc biệt quan trọng khi biến đổi khí hậu đang làm tăng các hiện tượng nắng nóng cực đoan. Tại Mỹ, số đợt sóng nhiệt trung bình mỗi năm đã tăng từ 2 (vào thập niên 1960) lên 6 (từ năm 2010). Các nhà khoa học ước tính biến đổi khí hậu đã khiến những đợt nắng nóng khắc nghiệt như ở Pakistan và Ấn Độ năm 2022 (nhiệt độ đạt tới 50 °C) có khả năng xảy ra cao gấp 30 lần.

Tần suất sóng nhiệt ngày càng nhiều, kết hợp với những tác động nguy hại lên sức khỏe, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ các nhóm dễ tổn thương. “Sóng nhiệt không chỉ là nguy cơ cá nhân, mà là một mối lo toàn cầu,” Guo kết luận.

Nghiên cứu được công bố trên Nature Climate Change mới đây.