Nguồn nhân lực chất lượng cao chính là yếu tố then chốt nhưng cũng là điểm nghẽn lớn nhất hiện nay khi Việt Nam muốn đưa công nghiệp bán dẫn vượt ra khỏi phạm vi một ngành công nghệ cao thuần túy để trở thành hạ tầng chiến lược của nền kinh tế số.

Ngày 17/12, tại TPHCM, Cục Công nghiệp Công nghệ thông tin (Bộ KH&CN) phối hợp với Sở KH&CN TPHCM và Công ty SUN Edu tổ chức Hội thảo “Xây dựng chính sách và giải pháp thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam”.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh, Việt Nam đang từng bước định vị là điểm đến mới trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, thu hút sự quan tâm và đầu tư của nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới. Với lợi thế về nguồn nhân lực khoa học – kỹ thuật, Chính phủ đặt mục tiêu đưa Việt Nam trở thành trung tâm thu hút và cung cấp nhân lực bán dẫn không chỉ cho thị trường trong nước, mà còn cho khu vực và toàn cầu. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Chính phủ đã ban hành đề án phát triển nguồn nhân lực bán dẫn, đồng thời đang rà soát, điều chỉnh nâng quy mô đào tạo từ 50.000 lên 100.000 kỹ sư bán dẫn trong thời gian tới.

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương, lợi thế về nhân lực hiện vẫn chủ yếu ở dạng tiềm năng. Thực tế, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp ngành kỹ thuật làm việc trực tiếp trong lĩnh vực bán dẫn chỉ đạt khoảng 0,4%, thấp hơn nhiều so với các quốc gia phát triển (3%). Đây là thách thức lớn cần sớm được tháo gỡ, nếu Việt Nam muốn tham gia sâu và bền vững vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Đồng thời, Thứ trưởng cho biết, Bộ KH&CN đang triển khai các giải pháp thúc đẩy ngành công nghiệp bán dẫn như: hoàn thiện hành lang pháp lý, đẩy mạnh thu hút đầu tư và chuyển giao công nghệ; tập trung nguồn lực cho nghiên cứu, phát triển (R&D) và hạ tầng nghiên cứu; thành lập trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn theo mô hình tập trung.

Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: TM

Ngoài ra, Bộ KH&CN đang khẩn trương thành lập Trung tâm Quốc gia Hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn theo mô hình MPW (Multi-Project Wafer - dịch vụ cho phép nhiều khách hàng khác nhau đưa thiết kế chip của họ lên cùng một tấm wafer, giải quyết ngay những điểm nghẽn về chi phí và thời gian sản xuất thử nghiệm chip cho các cá nhân và doanh nghiệp khởi nghiệp. Mục tiêu dài hạn là hướng tới việc xây dựng một nhà máy sản xuất chip nhằm đạt được sự tự chủ trong công nghệ bán dẫn chiến lược.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó cục trưởng tập sự Cục Công nghiệp CNTT, Bộ KH&CN cho biết, hiện nay Việt Nam có 16 doanh nghiệp sản xuất vật liệu, thiết bị sản xuất chip bán dẫn, chủ yếu là sản xuất sản phẩm phụ trợ cho thiết bị sản xuất chip và cung cấp vật liệu bán dẫn cho nước ngoài. Lĩnh vực thiết kế chip hiện có 58 doanh nghiệp, trong đó 45 của nước ngoài và 13 doanh nghiệp trong nước, cùng với đội ngũ nhân lực khoảng 7.000 kỹ sư thiết kế.

Liên quan đến chính sách, ông Tuấn cho biết thêm, Luật Công nghiệp Công nghệ số (có hiệu lực từ ngày 1/1/2026) được kỳ vọng sẽ tạo hành lang thông thoáng chưa từng có cho nhà đầu tư công nghệ, với việc điều chỉnh các tiêu chuẩn về vốn đầu tư, thuế và nhập khẩu thiết bị. Theo đó, doanh nghiệp được miễn thuế thu nhập tối đa bốn năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong thời gian không quá chín năm tiếp theo. Đối với các dự án có tổng vốn đầu tư trên 6.000 tỷ đồng, Thủ tướng Chính phủ quyết định việc kéo dài thời gian miễn thuế, giảm thuế tối đa không quá 1,5 lần so với thời gian ưu đãi nêu trên. Ngoài ra, doanh nghiệp đầu tư cho hoạt động R&D còn được giảm thu nhập chịu thuế.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp còn được miễn thuế nhập khẩu đối với nguyên liệu, vật tư, linh kiện sản xuất chip bán dẫn trong nước chưa sản xuất được để sản xuất sản phẩm bán dẫn. Luật Công nghiệp Công nghệ số cũng có nhiều ưu đãi về nhân lực trong ngành bán dẫn như miễn thuế thu nhập cá nhân trong năm năm, miễn giấy phép lao động và visa năm năm cho nhân lực chất lượng cao là người nước ngoài,…

Các đại biểu tham quan các gian hàng triển lãm. Ảnh: TM

Từ góc độ địa phương, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Mạnh Cường cho biết, vi mạch bán dẫn được xác định là “động cơ mới” thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Thành phố đang tận dụng lợi thế sau sắp xếp quy hoạch để hình thành hệ sinh thái bán dẫn với ba trụ cột: nghiên cứu – phát triển và nguồn nhân lực; sản xuất; logistics.

Trong đó, khu vực trung tâm TPHCM tiếp tục đóng vai trò là nơi đặt các trung tâm thiết kế chip và cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao hàng đầu cả nước. Khu vực Bình Dương (cũ) vốn là thủ phủ công nghiệp của Việt Nam với quỹ đất sạch rộng lớn, hạ tầng năng lượng, cấp thoát nước ổn định. Đây là địa bàn lý tưởng nhất để các nhà đầu tư đặt nhà máy sản xuất và nhà máy đóng gói, kiểm thử quy mô lớn. Khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) với cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải và sự kết nối trực tiếp sân bay quốc tế Long Thành đảm bảo cho chuỗi cung ứng vật liệu siêu tinh khiết và xuất khẩu sản phẩm chip đi toàn cầu với tốc độ nhanh nhất và chi phí tối ưu.

Ông Cường khẳng định, TPHCM sẽ là khách hàng lớn nhất cho đầu ra các sản phẩm chip bán dẫn với nhu cầu chuyển đổi số, quản lý đô thị thông minh, trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật,…

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương ông Huỳnh Thành Đạt nhấn mạnh, công nghiệp bán dẫn đã vượt ra khỏi phạm vi một ngành công nghệ cao thuần túy để trở thành hạ tầng chiến lược của nền kinh tế số, gắn chặt với an ninh công nghệ và năng lực tự chủ quốc gia. Do đó, chiến lược phát triển ngành đến năm 2030, tầm nhìn 2050 cần được triển khai một cách bài bản, dài hạn, tránh tư duy ngắn hạn hay phong trào. Theo ông Huỳnh Thành Đạt, nguồn nhân lực chất lượng cao chính là yếu tố then chốt nhưng cũng là điểm nghẽn lớn nhất hiện nay. Việc phát triển nhân lực phải đặt trong tổng thể đổi mới giáo dục và đào tạo, gắn kết chặt chẽ giữa Nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp, đồng thời thu hút chuyên gia quốc tế và người Việt Nam ở nước ngoài tham gia đào tạo, chuyển giao công nghệ.

Từ thực tiễn đào tạo, TS. Lưu Huê Tiến, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần giáo dục quốc tế SUN EDU cho rằng, điểm nghẽn lớn hiện nay là sự lệch pha giữa chương trình đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Nhiều sinh viên dù có bằng cấp nhưng vẫn cần thời gian dài để đào tạo lại khi vào làm việc. Nhà trường và doanh nghiệp hiện có rất ít cùng thiết kế chương trình đào tạo.

Trước thực trạng đó, ông Tiến chỉ ra, mô hình đào tạo theo đơn đặt hàng, có sự tham gia trực tiếp của doanh nghiệp ngay từ khâu xây dựng chương trình, là một hướng đi hiệu quả. Khi đó, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo cùng phối hợp xây dựng chương trình đào tạo và bộ tiêu chuẩn kỹ năng nghề, bảo đảm nội dung đào tạo sát với yêu cầu sản xuất và công nghệ thực tế.