Khi nhận thấy đang bị lu mờ trước Mỹ và Trung Quốc, các nhà hoạch định chính sách EU đã lập chiến lược phát triển AI và thúc đẩy việc sử dụng AI trong nghiên cứu.
Theo báo cáo “State of AI Report 2025”, một phân tích thường niên về ngành công nghiệp của công ty đầu tư mạo hiểm, Mỹ giờ đang dẫn đầu thế giới về đầu tư tư nhân và siêu máy tính AI, trong khi Trung Quốc đang dẫn đầu về các mô hình AI mở. Tuy nhiên, sự đầu tư tư nhân của Trung Quốc trong lĩnh vực AI đã suy giảm.
AI bao gồm rất nhiều khía cạnh khác nhau, từ thị giác máy tính đến xử lý ngôn ngữ tự nhiên nhưng ba năm qua, sự đột phá về các mô hình ngôn ngữ với những chatbot quyền lực thành công như ChatGPT khiến người ta tập trung vào mô hình này.
Theo báo cáo này, liệu việc các nhà hoạch định chính sách EU đổ xô vào các mô hình ngôn ngữ lớn có phải là khôn ngoan hay không. Sự bùng nổ đầu tư ở Mỹ giờ như một thứ bong bóng đầu tư lan tràn và các công ty AI tư nhân lớn nhất, bao gồm OpenAI và Anthropic, tiếp tục thua lỗ và không rõ đường tới lợi nhuận của mình ra sao.
Giờ thì báo cáo “The State of AI” nhìn chung lại lạc quan về việc chấp nhận sử dụng AI trong doanh nghiệp, và sự cải thiện liên tục của các mô hình ngôn ngữ lớn hàng đầu. Các phòng thí nghiệm lớn và các công ty AI hàng đầu nhìn chung đều có doanh thu khoảng 20 tỉ USD hằng năm.
Theo “The State of AI”, năm xu hướng phát triển AI trong năm 2025:
1. EU đầu tư nhiều tiền vào AI trong khu vực tư hơn Trung Quốc nhưng vẫn thua xa Mỹ
Mỹ và Trung Quốc thường được coi như những đối thủ AI lớn nhất thế giới, và điều này đúng với những dấu mốc về những mô hình ngôn ngữ lớn quyền lực nhất, và Mistral của Pháp được coi là một đối thủ cạnh tranh.
Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ đầu tư tư nhân thì Mỹ giờ là nhân vật số một. Ngay trong năm 2025 có 109 tỉ USD đầu tư tư nhân rót vào các công ty Mỹ, chiếm 81% tổng đầu tư toàn cầu. Đây là một tình thế khác biệt so với cuối những năm 2010, khi Mỹ dù đã hút nhiều đầu tư tư nhân thì Trung Quốc vẫn là kẻ bám sát.
Kể từ đó, đầu tư tư nhân ở Trung Quốc vào AI đã giảm hẳn, từ con số 16 tỉ USD năm 2018 xuống chỉ còn 5 tỉ USD vào năm nay. Điều này giúp EU trở thành nơi hút nhiều đầu tư tư nhân lớn thứ hai toàn cầu với 8 tỉ USD năm 2025.
2. Mỹ ngày càng nổi trội về năng lực tính toán AI
Báo cáo cho biết, với việc Mỹ “một mình một ngựa” và EU mới chỉ chiếm một phần nhỏ trong năng lực tính toán toàn cầu.
Năng lực của Mỹ lớn gấn 9 lần so với Trung Quốc, gấp 17 lần so với EU. “Điều này tạo ra một chu trình tự cường, nơi sự tiên tiến về tính toán điều hướng các đột phá lại càng thu được nhiều đầu tư hơn,” báo cáo nhận định.
EU mới cam kết rót 20 tỉ USD để xây dựng các siêu trung tâm, những cụm tính toán lớn với các con chip dựa trên AI, dẫu cho một số ý kiến nghi ngờ về tính khả thi của kế hoạch này.
Một xu hướng khác trong năng lực tính toán AI là cú chuyển hướng từ lĩnh vực công sang tư. Năm 2019, các đơn vị công như các trường đại học kiểm soát 60% năng lực tính toán nhưng giờ con số này chỉ còn 20%, vì các dự án do tư nhân nắm giữ đã gia tăng. Sự chuyển hướng các siêu máy tính tư nhân “làm giới hạn sự tiếp cận tính toán của giới hàn lâm và làm giảm đi sự giám sát của chính phủ vào phát triển AI, vì các công ty có thể xây dựng được các hệ thống lên tới 7 tỉ USD trong khi các dự án chính phủ tối đa chỉ là 600 triệu USD, tạo ra một nút thắt nghiên cứu và điểm mù chính sách,” báo cáo nói.
Theo những xu hướng hiện hành, vào năm 2030 siêu máy tính AI sẽ có chi phí khoảng 200 tỉ USD với hai triệu con chip và đòi hỏi điện của 9 lò phản ứng hạt nhân, báo cáo viết, “khiến cho năng lực của lưới điện còn quan trọng hơn cả chip.” Những cuộc phản đối ở nơi đặt các trung tâm dữ liệu của Mỹ cũng khiến cho việc xây dựng hạ tầng chậm lại.
3. EU mất dần lợi thế của mô hình mở
Một cuộc tranh luận về hệ sinh thái mô hình ngôn ngữ lớn là liệu những người cung cấp có phải mở mô hình của họ cho những người khác tải về và biến đổi không. Trong khi một số mô hình hàng đầu của Mỹ đóng lại nhưng một số mô hình khác của Mỹ và EU lại muốn mở, phần vì tạo điều kiện cho các start-up có thể tự do sử dụng các mô hình đó cho sản phẩm của mình.
Tuy nhiên, bất chấp việc bị bỏ lại sau về đầu tư tư nhân và năng lực siêu máy tính, Trung Quốc vẫn mở mô hình, đặc biệt là Qwen do Alibaba phát triển, đã trở thành các mô hình ngôn ngữ lớn mở hàng đầu thế giới. Trong khi đó, Mistral từng rất phổ biến trong năm 2024 nhưng giờ đã bị lu mờ. “Sau nhiều năm bị Mỹ bỏ xa về chất lượng mô hình, cho đến năm 2023, các mô hình của Trung Quốc- đặc biệt là Qwen – đã vươn lên về mặt sở thích người dùng, các lượt tải và mức độ chấp nhận mô hình”, theo báo cáo. Giờ thậm chí nó còn vượt qua cả mô hình Llama của Meta.
4. Các chính phủ đang đầu tư lớn vào “chủ quyền AI”
Không phải chỉ giờ đây, EU mới đầu tư nhiều tiền vào AI để tránh lệ thuộc vào mô hình của Mỹ hoặc Trung Quốc. Năm 2024, EU đã có các dự án “chủ quyền AI”. Nhiều quốc gia như Hàn Quốc đến Saudi Arabia đều hy vọng “kiểm soát vận mệnh của chính mình” với công nghệ của dự án này.
Tuy vậy, việc triển khai dự án của mỗi quốc gia lại có sự khác biệt. Một số toàn bộ là đầu tư tư nhân, như 109 tỉ Euro mà Pháp loan báo từ tháng 2/2025 còn các quốc gia Vùng Vịnh thì sử dụng các quỹ đầu tư quốc gia để đầu tư cho dự án AI. “Một số quốc gia hy vọng các mô hình AI đã được tinh chỉnh sẽ bảo vệ văn hóa và ngôn ngữ của mình, một số khác lại nỗ lực xây dựng các cụm tính toán quốc gia, và một số thì nâng cao kỹ năng người dân của mình,” báo cáo viết, đồng thời cảnh báo “sự tẩy trắng chủ quyền”, “nếu thiếu sự ủng hộ của các năng lực nội sinh, các dự án chủ quyền AI có thể càng khoét sâu phụ thuộc của một quốc gia với các chuỗi cung cấp nước ngoài.”
Báo cáo cũng lưu ý là Jensen Huang, CEO của NVIDIA, nhà sản xuất chip AI hàng đầu của Mỹ đã trở thành một “nhà truyền giáo” AI chủ quyền, đi khắp thế giới để thuyết phục các quốc gia mua chip của họ dưới tên gọi độc lập. “Chủ quyền AI vẫn là một trong những thứ điều hướng nhu cầu lớn nhất của NVIDIA,” báo cáo lưu ý.
5. Nghiên cứu cơ bản về AI đang bị bỏ qua
Báo cáo cho biết, mặc dù có lượng tiền tư nhân khổng lồ đang “luân chuyển” trong ngành công nghiệp AI, nhưng nghiên cứu cơ bản về công nghệ này được tài trợ công lại vô cùng nhỏ bé và đang trì trệ - ít nhất là ở Mỹ.
Năm 2021, một ủy ban về AI do cựu Giám đốc điều hành Google, Eric Schmidt, đứng đầu đã khuyến nghị tăng chi tiêu của chính phủ liên bang Mỹ cho nghiên cứu AI lên 32 tỷ USD mỗi năm, con số này sau đó đã được các nhà lập pháp ủng hộ.
Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU) đã khởi động các chương trình tài trợ nghiên cứu AI tạo sinh trị giá 700 triệu Euro thông qua sáng kiến GenAI4EU. Tuy nhiên, tổng chi tiêu của khối vẫn chưa rõ ràng, vì các chính phủ quốc gia mới là nguồn tài trợ nghiên cứu lớn nhất.
Nguồn: Sciencebusiness
Bài đăng KH&PT số 1367 (số 43/2025)