TPHCM: Mô hình canh tác nghệ đen năng suất cao

Nghệ đen thuộc chi Curcuma, có giá trị dược liệu cao nhờ thành phần tinh dầu giàu sesquiterpenoids (80 - 85%) và monoterpenoids (15 - 20%). Hai hoạt chất này có khả năng kháng nấm, kháng khuẩn, chống viêm, chống oxy hóa và hỗ trợ điều trị ung thư. Với đặc tính dược lý nổi bật, nghệ đen đang ngày càng được quan tâm trong nghiên cứu và ứng dụng, đặc biệt ở lĩnh vực dược phẩm và mỹ phẩm.

Trong canh tác, nghệ đen được trồng từ cây giống sẽ hiệu quả hơn so với trồng trực tiếp từ củ giống, do cây giống có độ đồng đều cao, được kiểm soát sâu, không bị ảnh hưởng bởi điều kiện thời tiết bất lợi ở giai đoạn đầu vì được giâm trong vườn ươm. Bên cạnh đó, giá thể là yếu tố quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả nhân giống. Những năm gần đây, mô hình canh tác cây nghệ đen đã đem lại hiệu quả kinh tế cao cho nhiều hộ dân tại các tỉnh miền Bắc và miền Trung,…

Đối với các tỉnh phía Nam, nghệ đen hiện mới được trồng nhỏ lẻ, manh mún, chất lượng củ chưa cao và chưa đáp ứng yêu cầu của thị trường. Trong khi đó, cây có khả năng thích nghi rộng, sinh trưởng trên nhiều loại đất, đặc biệt phù hợp với đất cát thoát nước tốt. Nếu được áp dụng kỹ thuật canh tác hợp lý, nghệ đen có thể trở thành cây trồng tiềm năng, giúp chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp và cung ứng nguồn nguyên liệu dược liệu ổn định.

Nhằm khai thác hiệu quả nguồn nguyên liệu quý này, Trung tâm Ươm tạo Doanh nghiệp Nông nghiệp Công nghệ cao TPHCM, đã triển khai đề tài “Nghiên cứu kỹ thuật canh tác cây nghệ đen tại TPHCM”.

Thí nghiệm nhân giống được tiến hành trong nhà ươm với hệ thống cửa áp mái cố định, thông gió tự nhiên. Mái được lợp bằng màng polymer, phía trên phủ thêm một lớp lưới nhằm giảm khoảng 50% cường độ ánh sáng, các vách xung quanh được che phủ bằng lưới chắn côn trùng để hạn chế sâu bệnh xâm nhập. Trước khi giâm củ nghệ đen, toàn bộ nhà ươm được phun thuốc khử trùng. Trong suốt thời gian thí nghiệm, nhiệt độ trung bình trong nhà ươm khoảng 32°C, độ ẩm dao động từ 70–80%, ánh sáng quang hợp nằm trong khoảng 500–800 µmol/m²/s.

Kết quả thử nghiệm cho thấy, khi sử dụng củ giống khối lượng 40g, giâm trên giá thể phối trộn (30% đất, 30% cát, 10% trấu, 30% phân trùn), cây đạt tỉ lệ nảy chồi cao (91,5%), trung bình 1,6 chồi/cây, chiều cao 64,8 cm, số lá nhiều nhất (3,3 lá/cây) và có thể xuất vườn nhanh nhất, sau khoảng 38 ngày kể từ lúc giâm.

Trong giai đoạn canh tác, việc phối hợp phân bò với phân hữu cơ và phân vô cơ (NPK) giúp cây nghệ đen sinh trưởng khỏe mạnh, cho củ đạt năng suất và chất lượng tốt hơn so với chỉ sử dụng phân bò. Trong đó, công thức phân NPK 120:90:150 (kg/ha) cho năng suất cao nhất: trung bình 25,2 củ/bụi, khối lượng 1.107 g/bụi, tương đương khoảng 4.540 kg/1.000 m² (hay 45,4 tấn/ha). Năng suất này cao hơn đáng kể so với năng suất trung bình của nghệ đen trồng trong nước (35–42 tấn/ha).

Về hiệu quả kinh tế, việc kết hợp phân bò với phân hữu cơ giúp hạ giá thành xuống 22.622 đồng/kg, thấp hơn 1,66 lần so với chỉ sử dụng phân bò. Công thức NPK 120:60:150 (kg/ha) cho giá thành thấp nhất, chỉ 18.242 đồng/kg, thấp hơn gần 1,8 lần so với công thức NPK 90:60:120.

Sản phẩm thu hoạch từ mô hình tại TPHCM có hàm lượng tinh dầu đạt 1,41%, curcumin 0,22% và curzerene 4,19 mg/g. Trong các khảo sát tại Việt Nam, các thành phần này phổ biến trong khoảng 1,0–1,5%, 0,5–0,6%, và 0,8–1,6 mg/g, tùy giống và vùng trồng.

Hiện nhóm nghiên cứu đã hoàn thiện quy trình kỹ thuật canh tác nghệ đen gồm các bước từ chuẩn bị giống, trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh đến thu hoạch. Mô hình hướng tới canh tác bền vững, kết hợp phân chuồng và phân hữu cơ, duy trì độ phì nhiêu của đất, giảm lạm dụng phân hóa học, đồng thời đảm bảo năng suất và chất lượng củ nghệ đen trong dài hạn.