Hải Dương: Phục tráng giống khoai sọ Miễu Sơn

Khoai sọ Miễu Sơn từ lâu đã trở thành loại cây trồng gắn bó với người dân phường Thái Học, TP Chí Linh, tỉnh Hải Dương (nay là TP Hải Phòng). Trên nền đất đen pha cát đặc trưng, giống khoai này cho hương thơm đậm, bở, củ tròn đều và là nguyên liệu quen thuộc trong nhiều món ăn truyền thống. Chính nhờ chất lượng đặc biệt, khoai sọ Miễu Sơn từng được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao, trở thành đặc sản có giá trị trên thị trường.

Tuy nhiên, những năm gần đây, diện tích khoai sọ truyền thống giảm đáng kể do xuất hiện giống khoai ngoại lai. Giống mới cho thu hoạch sớm chỉ sau hơn ba tháng, năng suất cao nhưng chất lượng kém hơn, dễ bị trà trộn với giống bản địa, làm giảm giá trị thương hiệu.

Trước thực tế này, từ năm 2023 đến năm 2025, Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm triển khai thực hiện đề tài nghiên cứu phục tráng giống khoai sọ Miễu Sơn – Thái Học nhằm bảo tồn nguồn gen quý, đồng thời đảm bảo sự ổn định của sản phẩm OCOP đặc trưng của địa phương.

Trong đó, giai đoạn 2023–2024, nhóm thực hiện khảo sát hiện trạng sản xuất, hoàn thiện mô tả giống gốc và triển khai chọn lọc dòng thế hệ C1 theo phương pháp mô tả hình thái kết hợp đánh giá nông sinh học. Các dòng biến dị về màu sắc thân, lá, củ được loại bỏ để đảm bảo độ thuần của giống. Kết quả bước đầu chọn được 20 dòng đạt tiêu chuẩn phục tráng, có đặc điểm nông sinh học đồng nhất, ổn định di truyền, năng suất và có khả năng thích nghi tốt với điều kiện đất gò đồi Miễu Sơn, tăng hiệu quả kinh tế rõ rệt so với giống đang canh tác đại trà.

Song song với công tác phục tráng, nhóm còn nghiên cứu hoàn thiện quy trình kỹ thuật nhằm tối ưu hiệu quả sản xuất. Ngoài ra, nhóm đã xây dựng phương pháp bảo quản mới bằng thùng xốp phủ cát sạch, giúp giảm đến 73,7% lượng hao hụt so với cách bảo quản truyền thống (phơi se, để nơi thoáng mát), đồng thời tạo điều kiện duy trì nguồn giống ổn định cho vụ sau.

Năm 2025, nhóm phối hợp với địa phương triển khai mô hình sản xuất thương phẩm giống khoai sọ Miễu Sơn – Thái Học phục tráng trên diện tích 3 ha tại khu đồng Miễu Sơn, với sự tham gia của 50 hộ dân. Giống phục tráng được so sánh trực tiếp với giống chưa phục tráng. Kết quả, giống mới có tỷ lệ mọc mầm 100% sau 30 ngày trồng, sinh trưởng khỏe, đồng đều và ít sâu bệnh. Năng suất đạt 15,8 tấn/ha, tăng 29% so với giống cũ. Với giá bán khoảng 18.000 đồng/kg, doanh thu đạt 176,4 triệu đồng/ha, cao hơn 86,6 triệu đồng/ha so với giống cũ, tăng hiệu quả kinh tế 43%.

Việc phục tráng và xây dựng mô hình sản xuất thương phẩm giống khoai sọ Miễu Sơn – Thái Học, không chỉ giúp bảo tồn nguồn gen bản địa quý giá, mà còn khẳng định giá trị của đặc sản địa phương.